Bacterie klokkenluider voor dikke darmkanker

Bacterie klokkenluider voor dikke darmkanker

NIJMEGEN - In de voering van een gezonde dikke darm komt de bacterie Streptococcus gallolyticus niet of nauwelijks voor. Dat verandert wanneer in de darmen (een voorstadium van) kanker ontstaat.  Wetenschappers van het UMC St Radboud gebruiken deze kennis voor de ontwikkeling van een nieuwe test om darmkanker op te sporen.

Een infectie met de bacterie Streptococcus gallolyticus (S. gallolyticus) kan een ernstige ontsteking van de hartklep (endocarditis) veroorzaken. Al meer dan vijftig jaar is bekend dat veel van deze hartpatiënten dikke darmkanker hebben. Dat komt zelfs zo vaak voor, dat ze tegenwoordig standaard worden onderzocht op dikke darmkanker.
 

Darmflora

Annemarie Boleij en Harold Tjalsma, moleculair biologen in het UMC St Radboud, hebben het verband tussen S. gallolyticus, hartklepontsteking en dikke darmkanker verder onderzocht. De resultaten staan in The Journal of Infectious Diseases.

Kankerkolonist

"Uit studies valt op dat S. gallolyticus niet of nauwelijks voorkomt in een gezonde dikke darm," zegt Annemarie Boleij, "maar we vinden hem wel vaak bij patiënten met darmtumoren of een voorstadium daarvan. We denken dat dit komt doordat tumorweefsel heel anders is dan gezond darmweefsel. De hele structuur van het darmweefsel verandert, het weefsel raakt nóg sterker doorbloed en het is ook makkelijker te passeren door bacteriën. De Streptococcus gallolyticus is daar een duidelijk voorbeeld van; hij is een onmiskenbare kankerkolonist."
 

Collageenklevertje

Tjalsma en Boleij onderzochten hoe deze bacterie dat precies doet. Waarom nestelt hij zich niet makkelijk in gezond weefsel, maar foerageert hij wel graag op darmtumoren? Hoe reist hij van de darm naar de hartklep om daar ook nog een ontsteking te veroorzaken? Tjalsma: "We hebben aanwijzingen dat collageen een belangrijke rol speelt. In een gezonde darm is collageen niet bereikbaar voor de bacterie omdat het goed wordt afgeschermd door de darmwand. Maar zodra in dat darmweefsel een poliep ontstaat komt het onderliggende collageen tevoorschijn en kan de bacterie aanhaken."
S. gallolyticus is niet alleen een collageenklevertje. De bacterie glipt ook makkelijk tussen darmcellen door, de bloedbaan binnen. Van daaruit vestigt hij zich op andere collageenrijke plaatsen, zoals op de hartklep.

 
Vroege opsporing

Tjalsma: "Door gerichte screening op antistoffen tegen kenmerkende stukjes van de bacterie kun je in principe de voorstadia van darmkanker opsporen. Dat zou prachtig zijn, want juist daar hebben we op dit moment nog geen goede, eenvoudige methoden voor. In ander onderzoek konden we met zo’n test elf van de twaalf darmkankerpatiënten opsporen, dus zo’n test op antistoffen biedt perspectief."
 

Een infectie met de bacterie Streptococcus gallolyticus (S. gallolyticus) kan een ernstige ontsteking van de hartklep (endocarditis) veroorzaken. Al meer dan vijftig jaar is bekend dat veel van deze hartpatiënten dikke darmkanker hebben. Dat komt zelfs zo vaak voor, dat ze tegenwoordig standaard worden onderzocht op dikke darmkanker.
 

Darmflora

Annemarie Boleij en Harold Tjalsma, moleculair biologen in het UMC St Radboud, hebben het verband tussen S. gallolyticus, hartklepontsteking en dikke darmkanker verder onderzocht. De resultaten staan in The Journal of Infectious Diseases.

Kankerkolonist

"Uit studies valt op dat S. gallolyticus niet of nauwelijks voorkomt in een gezonde dikke darm," zegt Annemarie Boleij, "maar we vinden hem wel vaak bij patiënten met darmtumoren of een voorstadium daarvan. We denken dat dit komt doordat tumorweefsel heel anders is dan gezond darmweefsel. De hele structuur van het darmweefsel verandert, het weefsel raakt nóg sterker doorbloed en het is ook makkelijker te passeren door bacteriën. De Streptococcus gallolyticus is daar een duidelijk voorbeeld van; hij is een onmiskenbare kankerkolonist."
 

Collageenklevertje

Tjalsma en Boleij onderzochten hoe deze bacterie dat precies doet. Waarom nestelt hij zich niet makkelijk in gezond weefsel, maar foerageert hij wel graag op darmtumoren? Hoe reist hij van de darm naar de hartklep om daar ook nog een ontsteking te veroorzaken? Tjalsma: "We hebben aanwijzingen dat collageen een belangrijke rol speelt. In een gezonde darm is collageen niet bereikbaar voor de bacterie omdat het goed wordt afgeschermd door de darmwand. Maar zodra in dat darmweefsel een poliep ontstaat komt het onderliggende collageen tevoorschijn en kan de bacterie aanhaken."
S. gallolyticus is niet alleen een collageenklevertje. De bacterie glipt ook makkelijk tussen darmcellen door, de bloedbaan binnen. Van daaruit vestigt hij zich op andere collageenrijke plaatsen, zoals op de hartklep.

 
Vroege opsporing

Tjalsma: "Door gerichte screening op antistoffen tegen kenmerkende stukjes van de bacterie kun je in principe de voorstadia van darmkanker opsporen. Dat zou prachtig zijn, want juist daar hebben we op dit moment nog geen goede, eenvoudige methoden voor. In ander onderzoek konden we met zo’n test elf van de twaalf darmkankerpatiënten opsporen, dus zo’n test op antistoffen biedt perspectief."