maandag, 21 juni 2021

Welke coronatest is het meest betrouwbaar?

Alle coronatesten op een rij: van PCR-test tot zelftest

Inmiddels zijn er verschillende coronatesten beschikbaar: van de bekende PCR-test bij een GGD-testlocatie tot een zelftest die je bij de drogist koopt. Welke test is nu het betrouwbaarst? En wat zijn de voor- en nadelen van de tests? De Consumentenbond zocht het voor je uit.

PCR-test: meestgebruikt en betrouwbaarst

De test die alle GGD­-teststraten aanbie­den is de PCR-­test. PCR staat voor Poly­merase Chain Reaction. Bel je naar de GGD om je op corona te laten testen, dan krijg je meestal deze test. Deze corona­test geldt in binnen­- en buitenland als de zogenoemde gouden standaard, de methode die de voorkeur heeft.

Voor- en nadelen

  • Heeft een hoge gevoeligheid, ook weinig virus pikt hij op.
  • De uitslag is het betrouwbaarst van alle coronatests.
  • Er zijn monsters uit keel en neus nodig.
  • Het duurt relatief lang voordat de uitslag bekend is, meestal 24 tot 48 uur.

Zo werkt de PCR-test

Bij de PCR-test wordt een klein beetje slijm uit de neus en keel verzameld op een wattenstaafje. In het laboratorium worden stoffen toegevoegd die ervoor kunnen zorgen dat er miljoenen kopieën van een stukje van het erfelijk materiaal (het zogeheten RNA) van het virus ontstaan. Dat gebeurt via de PCR-test. Die kopieën dragen allemaal een label, waardoor ze zichtbaar zijn. Als er geen virus in het monster aanwezig is ontstaan er geen kopieën. Een groot voordeel van de PCR-test is dat die ook een positieve uitslag geeft als iemand maar weinig virus bij zich draagt.

LAMP-test: sneller dan PCR-test

Net als de PCR-­test kijkt de LAMP-­test naar de aanwezigheid van erfelijk ma­teriaal (RNA) van het virus. Alleen ge­beurt dat bij de LAMP­-test veel sneller. Daardoor is die heel handig op bijvoorbeeld luchthavens en andere plekken waar een relatief snelle en betrouwbare testmethode nodig is.

Voor- en nadelen

  • De uitslag is er binnen 45 minuten tot een paar uur.
  • De uitslag komt in 99 procent van de gevallen overeen met die van een PCR-test.
  • Goedkoper dan een PCR-test.
  • Er zijn monsters uit keel en neus nodig.
  • Vereist een laboratorium en extra mankracht op de testlocatie, omdat de analyse ter plaatse gebeurt.

Zo werkt de LAMP-test

De naam LAMP heeft niets met licht te maken, maar is een afkorting van de chemie achter de test: loop-mediated isothermal amplification. Magnetische bolletjes binden zich aan specifieke delen van het RNA van het virus. Bij de bolletjes met RNA worden stoffen toegevoegd die ervoor zorgen dat er miljoenen kopieën van het RNA ontstaan, als er een virus aanwezig is. Er zijn minder stappen nodig dan bij een PCR-test, waardoor de LAMP-test sneller is. De analyse vindt plaats op de testlocatie in een eenvoudig laboratorium. De GGD verwacht de LAMP-test in de loop van dit jaar vaker in te zetten.

Ademtest: sluit besmetting uit

De ademtest, ook wel e­-nose of blaastest genoemd, is vooral ge­schikt om veel mensen in korte tijd op het coronavirus te screenen. Een ademtest kan een besmetting uitsluiten, maar niet aantonen. De uitslag komt na enkele seconden en luidt: 'geen besmetting' of 'be­smetting is niet uit te sluiten'.

Voor- en nadelen

  • Veel tests in korte tijd.
  • De uitslag is snel bekend.
  • De test is niet-invasief (geen monsters uit keel en neus nodig).
  • Er is geen laboratorium nodig.
  • De e-nose kan alleen bepalen dat iemand niet besmet is.
  • Bij de uitslag 'besmetting is niet uit te sluiten' is alsnog een PCR-test nodig om uitsluitsel te krijgen.

Zo werkt de ademtest

De ademtest werkt met een zogenoemde e-nose, oftewel elektronische neus. De lucht die we uitademen bevat honderden vluchtige stoffen. De e-nose analyseert de adem razendsnel en 'ruikt' of iemand besmet is met het coronavirus. Uit onderzoek blijkt dat de e-nose bij ongeveer 70 procent van de testpersonen een besmetting met hoge waarschijnlijkheid kan uitsluiten. De overige 30 procent moet nog een aanvullende test ondergaan. In de loop van dit jaar zal de GGD op steeds meer testlocaties de ademtest aanbieden. Het apparaat (SpiroNose) dat gebruikt wordt is in Nederland ontwikkeld.

Antigeentest: snel, maar minder betrouwbaar

Deze test heet ook wel de antigeen­sneltest, of kortweg sneltest. De uit­slag is dan ook in 15 minuten bekend. De test kijkt of er in het afgenomen slijm uit neus en keel een specifiek eiwit van het coronavirus aanwezig is. Een andere naam voor zo’n eiwit is anti­geen, vandaar de naam van de test.

Voor- en nadelen

  • Er is geen laboratorium voor nodig.
  • De uitslag is na 15 minuten bekend.
  • Er is een monster uit in elk geval de neus nodig.
  • Werkt alleen als er vrij veel virus aanwezig is.
  • Mist een relatief groot deel van de coronapositieve personen.

Zo werkt de antigeentest

De antigeentest is een beetje vergelijkbaar met een zwangerschapstest. Bij een watje met wat slijm uit de neus en eventueel keel gaat een testvloeistof. Daarna is het een kwestie van enkele druppels op een testkit laten vallen. Zijn er na een kwartier twee streepjes zichtbaar? Dan is er een eiwit van het coronavirus aanwezig en is de geteste persoon dus besmet.Er zijn relatief veel virusdeeltjes nodig om een positieve uitslag te krijgen. Dat betekent in de praktijk dat iemand die besmet is alleen een positieve uitslag krijgt aan het begin van de infectie. Dus net voordat de klachten ontstaan tot enkele dagen daarna.

Zelftest

Sinds april verkopen steeds meer apotheken, drogisterijen, supermarkten en tankstations zelftests. Dit zijn antigeentests die je thuis kunt doen met een kort wattenstaafje in de neus. Check voor de aankoop of er een CE-teken op de verpakking staat. Dit betekent namelijk dat de test voldoet aan de Europese regels. De zelftests zijn niet bedoeld bij klachten die op een coronabesmetting wijzen, zoals koorts en droge hoest. In die gevallen is het raadzaam een coronatest via de GGD te laten doen. De zelftest is ook niet bedoeld om toegang te krijgen tot evenementen. Maar heb je geen coronaklachten en moet je bijvoorbeeld naar het werk of naar school, dan kan een zelftest aantonen of dit verantwoord is.

Wanneer je de instructies van de test precies opvolgt, is de betrouwbaarheid van zo’n zelftest tussen de 80 en 85 procent. Dat betekent dat de test ongeveer een op de vijf besmettingen mist. Bij een negatieve test moet je je nog steeds aan de landelijke coronamaatregelen houden. Is de test positief, dan raadt het RIVM aan alsnog een PCR-test te doen via de GGD.

Kindertest

Sinds april is er een kindvriendelijke test bij de GGD-teststraten. Het wattenstaafje gaat bij kinderen tot en met 12 jaar daarbij veel minder diep de neus in. Voorheen ging het staafje 4 tot 7 centimeter naar binnen, afhankelijk van de leeftijd. Nu is dat 1 tot 2 centimeter. De monsterafname uit de keel blijft hetzelfde. De test is iets minder betrouwbaar dan bij een diepe neusafname. Daarom is deze methode er alleen voor kinderen. De verwachting is dat meer ouders hun kinderen zullen laten testen met deze speciale kindertest. Dat weegt op tegen de iets lagere betrouwbaarheid. De speekseltest is een kindvriendelijk alternatief, maar het duurt vaak lang om voldoende speeksel voor PCR-analyse te verzamelen. Daarom is er voor kinderen gekozen voor de neus- en keelmethode.

Serologische test

Deze test speurt naar antistoffen tegen het coronavirus in het bloed. Zijn die aanwezig, dan ben je geïnfecteerd geweest. Of je op dat moment besmettelijk bent, kun je er niet aan zien. Deze test wordt vooral gebruikt om te kijken hoeveel mensen een infectie met het coronavirus hebben doorgemaakt. Het bloed van bloeddonoren wordt om de paar maanden gescreend op antistoffen tegen corona. Begin januari van dit jaar had een op de acht Nederlanders antistoffen tegen het coronavirus in het bloed. In april was dat opgelopen naar een op de vijf. Het RIVM onderzoekt hetzelfde in de zogenoemde PIENTER-studie. De deelnemers aan dit onderzoek zijn een betere afspiegeling van de Nederlandse bevolking dan de bloeddonoren.

Commerciële tests

Er zijn online inmiddels veel aanbieders van commerciële coronatests te vinden. Vaak rekenen zij flinke kosten. De aanbieders beloven meestal dat de uitslag nog dezelfde dag beschikbaar is. Dat kan een voordeel zijn als je de uitslag erg snel nodig hebt. Wie per se geen wattenstaafje in de neus wil, vindt online ook commerciële PCR-tests die werken met speeksel. Maar de betrouwbaarheid van deze tests is niet altijd gegarandeerd. Vraag bij twijfel of er een BIG-geregistreerde arts aanwezig is en of de analyse gebeurt in een geaccrediteerd laboratorium.

Aanbieders van commerciële tests adverteren met de uitgifte van reisverklaringen, maar een negatieve PCR-test van een GGD-teststraat is ook een geldige reisverklaring. Let bij het boeken van een reis goed op de voorwaarden. Zo kan een negatieve testuitslag nodig zijn die niet ouder is dan 72 uur. Op nederlandwereldwijd.nl staat een overzicht van actuele reisadviezen.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in de GezondGids (nummer 3, juni/juli 2021) van de Consumentenbond.

Bron(nen):