vrijdag, 4 december 2020

Boekrecensie: Haperende hersenen

Het brein en zijn aandoeningen in beeld

De hersenen maken je tot wie je bent, dus als er iets in de hersenen verandert, verander je zelf ook. En vrijwel iedereen krijgt in zijn leven te maken met een hersenaandoening: zelf of in de naaste omgeving. Toch is er bij de meeste mensen weinig over bekend. Iris Sommer beschrijft in het boek ‘Haperende hersenen’ een aantal van deze aandoeningen.
Auteur:
Iris Sommer
Jaar van uitgave:
2015
Prijs:
€ 18,95
ISBN:
9789460030581
Aantal pagina's:
367

Hersenaandoeningen zijn volgens Sommer de meest ingrijpende ziekten die er zijn, want je hersenen, dat ben je zelf. “Vanuit de hersenen worden de spieren aangestuurd, maar inmiddels weten we dat hier ook het denkvermogen, mentale flexibiliteit, humor, sociale vaardigheden en persoonlijkheid zetelen.”

9 ziektebeelden

Met het boek Haperende hersenen wil ze mensen met een hersenaandoening een gezicht en een stem geven. Sommige patiënten kunnen hun verhaal niet meer laten horen omdat ze het zijn vergeten, of omdat ze zich niet meer verstaanbaar kunnen maken. Andere zouden het juist heel goed kunnen, maar zwijgen uit angst voor stigma en vooroordelen. In het boek vertelt ze daarom de persoonlijke verhalen van patiënten met de ziekte van Huntington, bipolaire stoornis, de ziekte van Parkinson, schizofrenie, de ziekte van Alzheimer, dwangstoornis, multiple sclerose (MS), syndroom van Gilles de la Tourette en niet aangeboren hersenletsel (NAH).

Begrip

Als je geen hersenaandoening hebt, is het heel moeilijk voor te stellen hoe het moet zijn om bepaalde symptomen te hebben zoals de uitzichtloosheid van een depressie, de onmogelijkheid om te bewegen tijdens een ‘off’ periode bij de ziekte van Parkinson, de wiebelige onhandigheid bij de ziekte van Huntington, de tics van gilles-de-la-tourette of de vaste overtuiging dat er een complot tegen je wordt gesmeed bij schizofrenie.

Mensen met een hersenaandoening veranderen. Voor de omgeving is dat soms moeilijk te accepteren of te begrijpen. Daarom beschrijft Sommer in Haperende hersenen zo concreet mogelijk de symptomen, dat is zeker voor de naasten van patiënten belangrijk. Het boek is dan ook in de eerste plaats voor partners, familie en verzorgende geschreven, maar vooral ook voor mensen die zelf een hersenaandoening hebben. Ze wil zoveel mogelijk informatie geven: alles wat je een patiënt zou willen vertellen als een consult de hele middag kon duren.

Breder perspectief

Met het boek wil Sommer echter ook bekendheid geven aan de gevolgen van hersenziekte in de breedste zin. De verschillende hersenaandoeningen hebben veel gemeen. Ze leiden tot vergelijkbare klachten die zeer ingrijpend zijn en kunnen leiden tot karakterveranderingen. Daarnaast wil ze een lans breken voor dat de hersenen niet meer apart worden gezien van het lichamelijk: alsof lichaam en geest twee verschillende dingen zijn. “Psychiatrische aandoeningen worden nog vaak gezien als gebrek aan doorzettingsvermogen, een karakterzwakte of overgevoeligheid; kwaaltjes die geen echte ziekte zijn.” Maar de hersenen zijn ook lichaam.

Door het boek heen vertelt Sommer in kaders over de werking van de hersenen. Zo krijg je tijdens het lezen over de verschillende aandoeningen ook informatie mee over de algemene werking van het brein, los van dat bepaalde ziektebeeld. Die kleine stukjes informatie zorgen er stukje voor beetje voor dat je tegen het einde van het boek behoorlijk goed weet hoe het er aan toe gaat in de hersenen. En dan niet alleen bij de hersenen van iemand met een hersenaandoening, maar ook bij jezelf. Het is absoluut complexe materie, maar Sommer weet het duidelijk over te brengen.

De toekomst

De informatie in Haperende hersenen betreft de huidige stand van zaken. Er is altijd sprake van voortschrijdend inzicht. Daarbij wordt er naar aandoeningen als gilles-de-la-tourette en NAH nog weinig onderzoek gedaan. Per ziektebeeld besteedt Sommer ook aandacht aan de toekomst. Wat valt er op de korte en lange termijn aan medische ontwikkelingen te verwachten? Net als voor de klachten geldt ook voor de preventie en behandeling van hersenaandoeningen dat het tot op zekere hoogte vergelijkbaar is. Het betreft tenslotte allemaal hetzelfde brein

Begrip

In Haperende hersenen wordt complexe materie vereenvoudigd zonder dat het simplistisch wordt. Sommer wil symptomen invoelbaar en begrijpelijk maken en daar slaagt ze behoorlijk in. De combinatie van informatie en ervaringsverhalen werkt hierbij goed. Natuurlijk kun nooit echt voelen wat mensen met een hersenaandoening doormaken, maar dankzij het boek begrijp je het beter.

De informatie is zo compleet. Dat maakt Haperende hersenen inderdaad heel geschikt voor mensen met (een naasten) met een hersenaandoening, maar eigenlijk wel voor iedereen met interesse in het menselijk lichaam en de psyche. Hersenaandoeningen komen zo ontzettend veel voor, dus elk beetje bekendheid helpt. Ook tegen eventuele stigma’s en taboes.

Iris Sommer is hoogleraar Psychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. Zij is lid van de Jonge Akademie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en schreef eerder Stemmen horen. Haperende hersenen is geschreven in samenwerking met de Hersenstichting.

Trefwoorden: