zondag, 23 februari 2020

Boekrecensie: Ervaring niet vereist

Werken in een tbs-kliniek

Leonie Holtes werkte als psycholoog in een tbs-kliniek. Toen ze merkte dat vrijwel niemand weet wat zich achter de gesloten deuren van een kliniek afspeelt, koos ze ervoor haar werkervaringen prijs te geven aan de buitenwereld. ‘Ervaring niet vereist’ is een bijzonder en confronterend inkijkje in een tbs-kliniek.
Auteur:
Léonie Holtes
Jaar van uitgave:
2013
Prijs:
€ 18,50
ISBN:
9789057592393
Aantal pagina's:
160
'We hebben hier te maken met ernstig gestoorde mannen die zware delicten hebben gepleegd. Moordenaars, verkrachters, pedofielen, pyromanen. Zeker als jonge vrouw zullen ze je op de proef stellen. Weet je zeker dat je hier wilt werken?’
 
Min of meer toevallig komt Leonie Holtes voor een stage terecht in een tbs-kliniek. Zonder ervaring wordt Holtes voor de ‘leeuwen’ gegooid. In Ervaring niet vereist beschrijft ze haar stageperiode en later haar werkzaamheden in de kliniek. Al snel blijkt dat ervaring inderdaad niet vereist is. Behandelingen, gesprekken, groepstherapieën. Holtes doet (of moet) het allemaal. Je wordt meegezogen in haar belevenissen, dankzij gedetailleerde en levendige beschrijvingen. 

Macht

Holtes leert snel en werkt hard, maar is ook kritisch. Ze signaleert de machtspositie van behandelaars in tbs-klinieken. Behandelaars bepalen wat iemand mankeert en of hij rijp is voor (proef)verlof. Voor een groot deel gebeurt dit op basis van intuïtie. Met totaal verschillende interpretaties van hetzelfde gedrag en dezelfde persoon. 
 
Deze manier van beoordelen komt niet alleen voort uit tijdnood en personeelstekorten. Volgens Holtes is er ook veel onwil om zorgvuldig en wetenschappelijk onderbouwd te werken. Dat de tbs vaak slecht in de media komt vanwege een gevluchte tbs’er die opnieuw een delict pleegt, ligt volgens haar dan ook niet altijd aan de gevaarlijke patiënten. Het is voor een groot deel ook te wijten aan het ontbreken van een degelijk behandelaanbod en gekwalificeerd personeel. 

Onderbouwing

Het boek is een pleidooi om het wetenschappelijke gehalte van psychologische diagnosen op te krikken. Toch kent Holtes ook de beperkingen daarvan. Want zelfs risicotaxaties die volgens protocol zijn uitgevoerd, geven geen garanties. Wetenschappelijke tests gaan uit van gemiddeld gedrag: iemand die én in zijn jeugd is mishandeld én verslaafd is aan alcohol én in de kliniek agressief gedrag vertoont, heeft een relatief hoog risico om bij vrijlating weer een geweldsdelict te plegen. Maar er zijn altijd uitzonderingen. 
 
Holtes werkte in 2005 en 2006 in een tbs-kliniek. In een nawoord schrijft Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit van Maastricht, dat er intussen wel wat is verbeterd in de klinieken. "Maar Holtes kritische reflecties zijn nog steeds actueel".

Aangrijpend

Het einde van Ervaring niet vereist is wrang. Holtes heeft het definitieve manuscript van het boek nooit bij haar uitgever kunnen bezorgen. Ze kreeg psychoses en beëindigde in 2011 haar leven. Volkskrant-journalist Tonie Mudde beschrijft in het nawoord met dagboekfragmenten de laatste maanden van Holtes’ leven. 
 
"Wat er ook gebeurt, dit verhaal moet worden verteld", zegt Leonie Holtes in april 2011 tegen haar moeder. Het resultaat is een kritisch en confronterend verhaal over de tbs-kliniek. De combinatie van levendige en menselijke beschrijvingen en harde feiten zorgt ervoor dat Ervaring niet vereist leest als een trein. Een aangrijpend boek dat het verdient om gelezen te worden. 
 
Leonie Holtes studeerde klinische psychologie en volgde een postdoctorale opleiding journalistiek. Ze werkte anderhalf jaar in een tbs-kliniek waar ze begon als stagiair en opklom tot forensisch psycholoog met een eigen patiëntenafdeling.