vrijdag, 15 november 2019

Brandwond (verbrande huid)

Een brandwond is een beschadiging van de huid na contact met hitte, een chemische stof of elektriciteit. Brandwonden kunnen oppervlakkig zijn of diep, groot of klein. Dit bepaalt hoe ernstig ze zijn en hoe goed ze kunnen genezen. Tweede- en derdegraadsbrandwonden genezen nooit volledig en kunnen zelfs dodelijk zijn.

Wat is een brandwond?

Men spreekt officieel van een brandwond als je huid echt is beschadigd door contact met een hete vloeistof, vlammen, hete voorwerpen, elektriciteit of chemische stoffen. Is de huid rood en geïrriteerd, maar nog heel, dan spreekt men van verbranding. Zonnestralen kunnen hiervan ook een oorzaak zijn.

Brandwonden komen in ons land veel voor. Ruim 92.000 mensen gaan er jaarlijks mee naar de huisarts. Bij circa negenhonderd personen zijn de brandwonden zo ernstig dat ze moeten worden behandeld in een van de speciale brandwondencentra in ons land.

De ernst van een brandwond hangt af van verschillende factoren. Vooral de diepte van de wond, of het aantal huidlagen dat beschadigd is, vindt men belangrijk. Deze wordt uitgedrukt in graden. Men spreekt van een eerstegraadsverbranding als de huid rood, geïrriteerd, gezwollen en pijnlijk is, maar nog intact. Bij een tweedegraadsbrandwond is zijn de opperhuid en een deel van de lederhuid aangetast. Bij een derdegraadsbrandwond is je huid zo diep verbrand dat het onderliggende vetweefsel te zien is.

Tweede- en derdegraadsbrandwonden worden als ernstig beschouwd, omdat je huid niet meer volledig kan herstellen van aantasting van de lederhuid. Er is dan altijd sprake van littekens. Daarnaast ervaren mensen die ernstig verbrand zijn bepaalde klachten door het verlies van hun huid, zoals verlies van warmte en vocht, een grotere kans op infecties en beperkingen in hun bewegingen, omdat de huid ook zijn elasticiteit verliest op deze plekken. Deze mensen moeten ook veel hersteloperaties ondergaan en leren leven met een veranderd uiterlijk, wat vaak niet eenvoudig is.

Oorzaken van een brandwond

Een brandwond kan veroorzaakt worden door contact met:

  • hete vloeistoffen (zoals kokend water, bakvet, frituurolie)
  • hete voorwerpen (zoals kachels, pannen en ovenschalen)
  • vlammen/vuur
  • chemische stoffen (zoals bepaalde schoonmaakmiddelen en afbijtmiddelen)
  • elektriciteit
  • stoom of hete lucht

Symptomen brandwond

De symptomen van brandwonden verschillen per type brandwond.

Bij een eerstegraadsverbranding:

  • is de huid rood, geïrriteerd, gezwollen en pijnlijk is, maar nog intact.
  • zijn er geen wonden of blaren te zien.
  • voelt de huid droog aan.

Bij een tweedegraadsbrandwond:

  • is de huid rood of rood/wit gekleurd.
  • vochtig en soepel.
  • zijn er intacte of kapotte blaren zichtbaar.
  • voelt de huid zeer pijnlijk aan.

Bij een derdegraadsbrandwond:

  • kun je het vetweefsel onder de huid zien; dit is wit, beige of donkerbruin.
  • kun je soms zwart zien, dit heet verkoling.
  • voelt de huid droog en leerachtig aan.
  • voel je minder pijn, omdat je zenuwen zijn aangetast (wel kun je omliggende tweedegraadsbrandwonden hebben die zeer pijnlijk zijn).

Bijkomende symptomen van ernstige verbrandingen zijn:

  • angst en shock
  • zuurstoftekort, heesheid
  • verwardheid of sufheid
  • prikkelbaarheid of agressie

Is er sprake van deze laatste bijkomende symptomen of zijn er hele grote tweedegraads- en derdegraadsbrandwonden (groter dan 10 maal de hand van de volwassene of 5 maal de hand van een kind) bel dan direct 112 of een huisartsenpost. Doe hetzelfde als de brandwonden veroorzaakt zijn door gevaarlijke chemische stoffen of door elektriciteit in de vorm van hoogspanning of bliksem.

Hoe wordt de diagnose brandwond gesteld?

Kom je bij de huisarts met een brandwond, dan zal deze eerst vragen naar wat er precies gebeurd is, eventueel ook aan mensen die op dat moment bij je waren. De arts zal je klachten in kaart brengen en de verbrande huid onderzoeken. Bij ernstige brandwonden kun je ook snel doorgestuurd worden naar het ziekenhuis voor verder onderzoek en behandeling. Daar kunnen ze bijvoorbeeld een endoscopie doen om de schade aan de binnenkant van je lichaam in te schatten, bijvoorbeeld als er sprake is van ingeslikte chemische stoffen. Hierbij wordt een klein cameraatje via een slangetje in je keel ingebracht. Verder wordt gekeken of je lichaam bijkomende schade heeft opgelopen, zoals hartritmeproblemen, ademhalingsproblemen of ernstig vochtverlies, omdat deze ook behandeld moet worden.

Risicofactoren/-groepen

Vrouwen komen gemiddeld vaker bij de huisarts dan mannen. Ook kleine kinderen horen bij de risicogroepen. Jonge kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar oud hebben drie keer zoveel kans om brandwonden op te lopen. Onder hen zijn juist meer jongens dan meisjes.

Er zijn vrij veel risicofactoren, omdat brandwonden op veel verschillende manieren kunnen ontstaan. De belangrijkste zijn onvoorzichtigheid met:

  • hete vloeistoffen en voorwerpen
  • vuur en vlammen (ook vuurwerk)
  • chemische stoffen
  • elektriciteit
  • stoom of hete lucht

Behandeling van een brandwond

In bijna alle gevallen is het koelen van de huid het eerste waar je aan moet denken als je een brandwond hebt opgelopen. Doe dit het liefst met lauw stromend water (tussen 15 en 30 graden Celsius), omdat te koud water voor onderkoeling en pijn kan zorgen. Is er geen stromend water in de buurt? Dompel de huid dan onder in een emmer, teiltje of natuurlijk water of gebruik natte lappen stof.

De volgende adviezen zijn ook van belang:

  • trek aan de verbrande huid klevende kleding niet los, want dan kan er nog meer beschadigen
  • raak de brandwond niet aan en smeer er geen zalf op, behalve op advies van de huisarts
  • is er sprake van open blaren, dek deze dan tijdelijk af met huishoudfolie of vet gaas om te voorkomen dat er vuil bijkomt.

Heb je een eerstegraadsverbranding of een oppervlakkige tweedegraadsbrandwond, dan geneest deze meestal vanzelf binnen twee weken. Heb je een diepere tweedegraads- of derdegraadsbrandwond, dan kun je het beste bij de huisarts langsgaan. Deze kan bepalen of je een tetanusprik nodig hebt om infecties te voorkomen. Eventueel kan deze ook je wond beter verbinden of een speciale zalf voorschrijven die je in een later stadium kan gebruiken.

Word je doorverwezen naar het ziekenhuis of een brandwondencentrum met zeer ernstige brandwonden, dan zijn er veel verschillende behandelingen nodig. Vaak heb je namelijk ook last van bijkomende klachten, zoals hartritmeproblemen, ademhalingsproblemen of ernstig vochtverlies. Deze worden apart behandeld. Zijn er chemische stoffen ingeslikt, dan kan er een maagspoeling gedaan worden. Zijn er grote stukken van de lederhuid aangetast, dan moet je vaak geopereerd worden om resten van de beschadigde huid te verwijderen en zijn er huidtransplantaties nodig. Bij infecties krijg je antibiotica. Vaak is er ook een speciaal dieet nodig om je herstelproces te versnellen.

Soms is het nodig om fysiotherapie te doen om de beweeglijkheid van je lichaam te verbeteren. Ook kan het nodig zijn om spalken en drukkleding te dragen. Ook kan het nodig zijn om psychische hulp te krijgen bij het accepteren van je veranderde uiterlijk en eventuele lichamelijke beperkingen.

Prognose

Eerstegraadsverbrandingen en oppervlakkige tweedegraadsbrandwonden genezen meestal vanzelf na twee weken. Ernstigere brandwonden kunnen onherstelbare schade aan je huid betekenen, die zelfs met operaties niet helemaal te verhelpen is. Je kunt nog je leven lang last houden van littekens, verlies van vocht, een groter risico op infecties en beperkte beweeglijkheid van bepaalde lichaamsdelen. Het is dus heel belangrijk om brandwonden te proberen te voorkomen.