donderdag, 17 oktober 2019

Endometriose

Baarmoederachtig weefsel buiten de baarmoeder

Bij endometriose groeit er weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies (endometrium) buiten de baarmoeder. Het kan ingroeien in bijvoorbeeld de eierstokken of de darmen en daardoor pijn en andere klachten veroorzaken. Hoe ontstaat endometriose? En hoe wordt het behandeld?

Wat is endometriose?

Bij endometriose groeit er weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies (endometrium) buiten de baarmoeder. Het weefsel zit bijvoorbeeld op het buikvlies of andere organen in het bekken, zoals de eierstokken, eileiders, darmen en/of urineblaas. Doordat het weefsel ingroeit in andere weefsels en organen, ontstaan er chronische ontstekingen en allerlei bijbehorende klachten.

Tijdens de menstruatiecyclus groeit het endometrioseweefsel onder invloed van vrouwelijke hormonen, net als het baarmoederslijmvlies waar het zoveel op lijkt. Tijdens de menstruatie ontstaan er bloedingen in het endometrioseweefsel. Hierdoor ontstaat irritatie van de weefsels of organen waar het endometrioseweefsel op groeit. Meestal ruimt het immuunsysteem het endometrioseweefsel op. Er kunnen echter ook littekens ontstaan. Wanneer het immuunsysteem niet al het endometrioseweefsel weghaalt, kunnen de overgebleven resten weer uitgroeien en klachten veroorzaken. Als dit te lang doorgaat, ontstaan chronische ontstekingen, grotere littekens en verklevingen.

Oorzaken van endometriose

Het is niet bekend waardoor endometriose veroorzaakt wordt. Er zijn veel verschillende theorieën, maar aan de hand daarvan is nog geen definitieve oorzaak vastgesteld. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol bij het ontstaan van endometriose, zoals erfelijkheid en milieu. Leeftijd en vrouwelijke hormonen spelen in ieder geval een belangrijke rol. De symptomen van endometriose verdwijnen namelijk meestal tijdens de overgang (menopauze).

Symptomen

De symptomen van endometriose kunnen per persoon zeer verschillend zijn. Veel vrouwen met endometriose hebben vooral last van (extreme) menstruatiepijn. Dit komt omdat de stukjes endometrioseweefsel bloeden tijdens de menstruatie en daarbij een pijnlijke ontstekingsreactie veroorzaken.

Andere veel voorkomende symptomen zijn:

  • buikpijn gedurende lange tijd
  • darmproblemen, bijvoorbeeld buikkrampen, diarree en obstipatie
  • pijn of een branderig gevoel bij het plassen
  • pijnlijke geslachtsgemeenschap
  • moeilijk zwanger kunnen worden of onvruchtbaarheid
  • pijn in de onderrug of bovenbenen, vooral tijdens de menstruatie
  • opgezwollen buik

Ook meer algemene klachten als vermoeidheid, lusteloosheid, prikkelbaarheid, somberheid en slaapproblemen komen vaak voor bij vrouwen met endometriose. Omdat al deze symptomen ook op andere ziektes kunnen wijzen, kan het soms lang duren voordat een huisarts of gynaecoloog de diagnose endometriose stelt.

Hoe wordt de diagnose endometriose gesteld?

Allereerst zal de arts je klachten uitvragen. Het kan daarom helpen als je in een dagboek bijhoudt wat je klachten precies zijn en wanneer ze erger worden – bijvoorbeeld meer buikpijn in de dagen voordat je ongesteld wordt. Ook zal hij/zij lichamelijk onderzoek doen, inclusief vaginaal onderzoek.

Om de diagnose endometriose met zekerheid te kunnen stellen, is verder onderzoek nodig. Je huisarts verwijst je daarvoor naar een gynaecoloog. Hij of zij kan verschillende onderzoeken laten doen, afhankelijk van jouw persoonlijke situatie:

  • Met een echo kan de arts afwijkingen in de organen in je buik en bekken bekijken.
  • Als je bloed verliest via de anus kan een kijkonderzoek van de endeldarm (rectoscopie) zinvol zijn.
  • Soms is extra röntgenonderzoek nodig.

De diagnose endometriose kan alleen worden gesteld door het zien van het endometrioseweefsel. Deze plekken zien er uit als blauw-rode bultjes die ongeveer zo groot zijn als een erwt. Ook grotere holtes met oud bloed, chocolade-cysten genoemd, zijn soms te zien. Om de endometrioseplekken te kunnen zien is een kijkoperatie van de buik en het bekken nodig. In zeldzame gevallen is een kijkoperatie niet mogelijk en kan de diagnose alleen gesteld worden tijdens een open buik-operatie.

Risicofactoren

Genetische factoren zijn een belangrijke risicofactor voor endometriose. Zo is de kans dat je endometriose krijgt zevenmaal verhoogd als er andere vrouwen in je familie endometriose hebben. Van verschillende erfelijke DNA-afwijkingen is inmiddels bekend dat ze het risico op endometriose verhogen.

Ook gynaecologische factoren, zoals de leeftijd waarop je voor het eerst ongesteld werd, hebben invloed op je risico op endometriose. Op jonge leeftijd voor het eerst ongesteld worden, een korte menstruatiecyclus en langdurige en/of hevige menstruaties verhogen je kans op endometriose. Ook geen of weinig zwangerschappen hebben doorgemaakt verhoogt het risico. Orale anticonceptie ('de pil') lijkt juist beschermend te werken.

Omgevingsfactoren zouden ook een rol kunnen spelen. Endometriose lijkt bijvoorbeeld vaker voor te komen bij vrouwen die veel zijn blootgesteld aan giftige stoffen zoals dioxines en PCB (polychloorbifenyl).

Behandeling van endometriose

Bij een pijnlijke menstruatie door endometriose kunnen verschillende dingen helpen. Rust en ontspanning kunnen endometriosepijn verminderen, evenals massage van de onderrug. Warmte, bijvoorbeeld een warm bad of een kruik op je buik of onderrug, is ook een veelgehoord advies bij menstruatiepijn door endometriose.

Pijnstillers die ook ontstekingsremmend werken, kunnen de pijn bij endometriose verlichten. Voorbeelden van deze medicijnen zijn ibuprofen, naproxen en diclofenac. Je kunt ze zonder doktersrecept kopen bij je drogist of apotheek. Lees voor gebruik de bijsluiter goed door en overleg eventueel met je (huis)arts of je deze medicijnen mag gebruiken. Ze kunnen ernstige bijwerkingen veroorzaken, zoals maagklachten en bloedingen.

Als pijnstillers onvoldoende helpen, kun je hormonen proberen. Als je orale anticonceptie ('de pil') slikt, kun je deze zonder stopweek doorslikken. Doe dit altijd in overleg met je (huis)arts. Artsen schrijven ook vaak progestagenen voor. Dit zijn vrouwelijke hormonen die ook in 'de pil' zitten en de aanmaak van baarmoederslijmvlies en endometrioseweefsel verminderen. Nog sterkere medicijnen zoals gonadoreline verminderen de aanmaak van de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progestageen en verminderen daardoor het ontstaan van endometriose.

Als je zeer heftige klachten hebt, kan een kijkoperatie soms uitkomst bieden. De gynaecoloog haalt dan het endometrioseweefsel weg. Na een dergelijke operatie moet je meestal langdurig medicijnen gebruiken, om de kans op terugkeer van de endometriose zo klein mogelijk te houden.

Prognose

Hormonen, een operatie of een combinatie van deze twee geven de beste resultaten. Een op de vijf vrouwen krijgt echter binnen een jaar toch weer last van endometriose. Na vijf jaar heeft twintig tot vijftig procent van de vrouwen weer klachten. Meestal verdwijnen de klachten van endometriose vanzelf zodra je in de overgang (menopauze) komt.

Bron(nen):